و لحظه موعود فرا می رسد. مردم شب قبل را تا صبح نخوابیده اند به امید بازگشت امام خمینی به کشور. گویا روح دوباره ای در کالبد نیمه جان پایتخت ایران و سایر شهرها دمیده شده است. آیت الله العظمی خمینی در میان استقبال عظیم و تاریخی مردم ایران پس از14 سال تبعید قدم بر خاک وطن می گذارد در حالی که رسانه های دنیا لحظه به لحظه اخبار تکمیلی را پوشش می دهند. روزنامه های ایران هم همه تلاش خود را به کار بسته اند تا خبرها سریع تر به دست مردم برسد هر چند حال و هوای روزنامه های چاپ عصر با روزهای دیگر به شدت متفاوت است و هر چند فردای 12 بهمن جمعه است و روزنامه ها تعطیل. اما هر چه باشد کلید واژه تمامی مطالب به یک نفر ختم می شود: «امام خمینی».
شماره 15774 روزنامه اطلاعات در بعدازظهر 12 بهمن 1357 چنین تیتر می زند: « امام آمد». همین روزنامه از اوضاع فرودگاه چنین می آورد: «سخنرانی امام در فرودگاه ... بانگ "الله اکبر" و "خمینی امام ما است" فرودگاه را به لرزه در آورد ... پس از 15 {14} سال در ساعت 9 و 27 دقیقه و 30 ثانیه صبح امروز پای امام خمینی به خاک وطن رسید». روزنامه کیهان در شماره 10627 در همین روز برای چاپ اول خود این تیتر را انتخاب می کند: « اولین پیام امام در وطن» و ادامه می دهد: «* گرامی باد بهار آزادی ... امام هنگام ورود گریه می کرد(؟!).». این روزنامه در صفحه اول خود صحبتهای امام در فرودگاه را هم بازتاب می دهد: «فقط قدم اول پیروزی را برداشته ایم ... پیروزی ما وقتی است که دست اجانب کوتاه و تمام ریشه های رژیم سلطنتی از این مرز و بوم بیرون برود ... اگر تسلیم ملت نشوید، ملت شما را به جای خود می نشاند.». امام به کشور بازگشته است و جمعیتی عظیم به استقبال رهبر خود رفته اند. کیهان در این باره می نویسد: «هزاران نفر دیشب در مسیر امام خوابیدند ... طول جمعیت استقبال کننده 33 کیلومتر بود ... بزرگترین استقبال تاریخ برگزار شد».
اما روزنامه اطلاعات صفحات اصلی خود در این روز را به ساعات پیش از ورود امام اختصاص می دهد و ضمن تهیه گزارش کاملی از حرکت امام از نوفل لوشاتو تا ایران همه چیز را لحظه به لحظه گزارش می کند. اولین گزارش اطلاعات به قلم منصور تاراجی از پاریس و با عنوان «لحظات حرکت در فرودگاه شارل دوگل ... آخرین پیام امام خمینی در پاریس» است. تاراجی می نویسد: «پس از یکصد و هفده روز توقف در نوفل لوشاتو امام خمینی ساعت یک صبح امروز به وقت محلی (3:30 به وقت تهران) به طرف تهران حرکت کرد ... هواپیمای چارتر ایرفرانس گنجایش 400 نفر داشت اما حدود 200 مسافر (یکصد و پنجاه روزنامه نگار و پنجاه نفر از نزدیکان امام خمینی) را نپذیرفت تا بتواند به اندازه کافی بنزین گیری کند و در صورت عدم فرود در تهران به پاریس بازگردد ... پنج هزار ژاندارم، پلیس و نیروهای مخصوص مسیر امام خمینی را همچون یک رئیس دولت از «نوفل لوشاتو» تا هواپیما زیر نظر داشتند ... از گیشه تحویل بار تا ورود به هواپیما حداقل پنج بار مسافران به دقت بازرسی می شدند ... بنی صدر - قطب زاده و دکتر یزدی که سالها دور از وطن به سر برده بودند در پرواز انقلاب همراه امام بازگشتند. سرنشینان هواپیما همه مرد بودند و هیچ یک از خواهران حتی همسر امام خمینی با پرواز انقلاب به تهران بازنگشتند. برای آنها در هواپیمایی که امروز به تهران پرواز می کند جا رزرو شده است ... امام خمینی یک ساعت قبل از پرواز با آسانسور به کنار دالانی که به داخل هواپیما منتهی می شد آمدند و طی یک کنفراس مطبوعاتی کوتاه از محبت ملت فرانسه و مهمان نوازی اهالی دهکده نوفل لوشاتو تشکر کردند.»
اطلاعات در صفحه اول خود در این روز عکسی از امام در هواپیما چاپ می کند و در پایین آن می نویسد: «اولین عکس از امام در داخل هواپیما بر فراز ایران که توسط عکاس اعزامی اطلاعات گرفته شده است» و در توضیح تصویر دیگری که امام را بر روی پلکان هواپیما نشان می دهد می نویسد: «قدم به خاک وطن». اطلاعات در هواپیمای جت بوئینگ ایرفرانس یک خبرنگار ویژه دارد. رسول صدرعاملی در این روز و روزهای آینده گزارش های کاملی از امام در پاریس را در اطلاعات به چاپ می رساند. این خبرنگار در اولین مطلب خود با عنوان « در داخل هواپیما از پاریس تا تهران چه گذشت» که در صفحه اول اطلاعات چاپ می شود از همراهان امام که سالهاست در ایران نبوده اند می پرسد: «حال که همراه امام به سوی وطن در پرواز هستید چه احساسی دارید؟» اطلاعات در صفحه 8 در گزارش «از پاریس تا تهران چه گذشت» گزارش کاملی از لحظه پرواز هواپیما تا فرود آن در مهرآباد را به چاپ می رساند: «ساعت 1:15 دقیقه بعد از نیمه شب - رسول صدرعاملی خبرنگار ویژه اطلاعات از داخل هواپیمای ایرفرانس - هواپیما آماده پرواز می شود. سر میهماندار از مسافرین می خواهد از دادن هرگونه شعار خودداری کنند ... خبرنگاران خارجی ... جدی یا شوخی روی سینه خود علامت صلیب می کشند. قبل از اینکه امام برای آنها پیام بفرستد که این سفر خطرناک است تعدادشان به 600 نفر می رسید ولی بعد از این پیام تعدادشان به 150 نفر رسید! ... ساعت 2:10 بعد از نیمه شب امام خمینی خود را به طبقه دوم ... رساند و به استراحت مشغول شدند ... هنگامی که هواپیما بر فراز شهر تهران رسید و فرودگاه مهرآباد نمودار شد ... ایرانیان حاضر در هواپیما شروع به گفتن الله اکبر کردند. هواپیما بر روی باند فرودگاه رسید ولی همین که خواست فرود آید انگار اشکالی پیش آمد چون دوباره اوج گرفت و بار دیگر در دل آسمان رفت. آه از نهاد مسافران و به خصوص خبرنگاران خارجی برخاست همه نیم خیز شدند و صحبت از این شد که به هواپیما اجازه فرود داده نمی شود، هواپیما اوج گرفت، حدود 10 دقیقه در آسمان به پرواز ادامه داد و در حالی که بسیاری فکر می کردند راه آمده را باید بازگردیم بار دیگر بر روی فرودگاه مهرآباد ظاهر شد و این بار موفق به فرود شد و مسافرین ایرانی و خارجی هواپیما این بار همگی الله اکبر گفتند.» کیهان هم به نقل از یکی از مهمانداران هواپیما در مورد لحظاتی که امام در طبقه دوم هواپیما خوابیده بودند می نویسد: «پس از نماز، امام خمینی در کف هواپیما روی دو پتو با آرامش خوابید»
اتفاق دیگری که در روز 12 بهمن در تهران به وقوع می پیوندد را قطع پخش مستقیم ورود امام به تهران است. تلویزیون تنها چند دقیقه از لحظات ورود امام را پخش می کند و پس از آن پخش زنده قطع می شود. اطلاعات در این باره می نویسد: «پخش مستقیم تلویزیون به علت هجوم ماموران قطع شد ... یک گروهان جدید از ماموران فرمانداری نظامی وارد محوطه جام جم شد و کسانی را مبادرت به پخش این برنامه کرده بودند بازداشت کردند ولی در بیرون محوطه آنها را آزاد کردند. هم اکنون سازمان رادیو تلویزیون در اشغال مجدد نظامی است ... امروز قبل از اشغال نظامی سازمان بین کارکنان اعتصابی که مبادرت به پخش برنامه کرده بودند و کارکنانی که از قبل در زمان اعتصاب با سازمان همکاری می کردند درگیری روی داده است.» و کیهان آن را از زاویه ای دیگر بازتاب می دهد: «با قطع ناگهانی پخش مستقیم تلویزیون ... در شهرها مردم تلویزیون ها را شکستند و به خیابان ها ریختند» البته این روزنامه نظر بختیار را هم می نویسد: «من دستور قطع پخش تلویزیون را ندادم». از سوی دیگر اطلاعات به نقل از اطلاعیه فرمانداری نظامی تهران می آورد: « اجتماعات به مدت سه روز آزاد اعلام شد.»
ورود امام به کشور باعث شده است روزنامه ها نگاه مفصلی به زندگی و مبارزات امام خمینی داشته باشند. کیهان در گزارش روز خود در صفحه 4 می آورد: « امام خمینی از تبعید تا بازگشت ... رهبری که همیشه به ظلم «نه» گفت» و اطلاعات دو صفحه کامل را به سیر تحولات نهضت از 28 مرداد 32 و زندگی و مبارزات امام اختصاص می دهد. این روزنامه در صفحه 4 خود می آورد: «نگاهی سریع به روزهای انقلاب ایران ... عاملان استبداد، به دست خود گور استبداد را کندند ... از کودتای 28 مرداد تا امروز بر ایران چه گذشت و چگونه مردم حرکت یک پارچه کردند» و در این مطلب از « دکتر محمد مصدق، مبارز بزرگ، حضرت آیت الله العظمی طالقانی - مجاهد کبیر، دکتر علی اصغر حاج سید جوادی - متفکر انقلابی و دکتر علی شریعتی - متفکر بزرگ اسلامی» یاد می کند و عکس هایی بزرگ از آنان به چاپ می رساند. این روزنامه در صفحه 5 خود زندگی نامه امام خمینی را به چاپ می رساند و در مطلب دیگری در صفحه 5 با عنوان «مبارزات امام خمینی در خط سیر رهبری» می نویسد: «تک تک جمله های و کلمه های این نطق ها و بیانیه ها و اطلاعیه ها هر کدام به نوبه خود در تعیین سرنوشت انقلاب و ارشاد و هدایت مردم و گروه های مختلف نسبت به پیروزی تعیین کننده و کارساز بود. در واقع جهان ما برای نخستین بار در طول تاریخ بشریت رهبری یکی از برجسته ترین انقلاب ها را از گوشه اتاقی ساده، در دهکده ای دور افتاده از کشوری که ستاد انقلاب شده بود تجربه کرد. برای همه مفسران، سیاستمداران و جهان داران شگفت آور بود که چگونه زعیم عالیقدر ما از مسند خویش که تشک ساده و بی آلایشی است، رهبری چنین انقلابی را به عهده دارد.»
اطلاعات در صفحه 2 خود به بازخوانی سخنرانی مهم امام در سال 42 در مدرسه فیضیه می پردازد و می نویسد: «یک سند مهم تاریخی از امام خمینی ... چگونه پس از 15 سال پیش بینی ها به حقیقت پیوست ... پس از کشتار فجیع و قتل و غارت فیضیه که در سال 42 مطابق یازدهم محرم 1383 ... صورت گرفت حضرت آیت الله العظمی در صحن فیضیه بیاناتی ایراد فرمودند که آن روزها از نوار استخراج و در بایگانی دفتر محفوظ گردید! ... نکته ای که بیش از هر چیز در این بیانات قابل ملاحظه است موضع گیری ثابت و استوار آن رهبر دور اندیش است که کوچکترین تغییر و انحرافی با موضع گیری های امروز او ندارد...»
شب پیش از بازگشت امام، بختیار طی پیامی که کیهان آن را با عنوان «هشدار بختیار درباره بازگشت دیکتاتوری» چاپ می کند به مناسبت این اتفاق می نویسد: « من با صدای بلند به عموم هموطنان عزیز هشدار می دهم از این ساعت هر قطره خونی که در این کشور ریخته شود، با در نظر گرفتن آزادی هایی که داده شده و روش مسالمت آمیز دولت به گردن افرادی خواهد بود که توطئه نموده و قوای انتظامی را به مبارزه دعوت می کنند. با تمام آزادیهای امروزه دیگر جای خشونت و زد و خورد نیست.» کیهان در ابتدای توضیح این پیام در صفحه 5 می آورد: « بختیار در شب گذشته در یک پیام رادیو تلویزیونی ورود حضرت آیت الله العظمی خمینی را به کشور تبریک و تهنیت گفت. بختیار در این پیام تاکید کرد که دولت او در هر شرایطی قانون را اجرا خواهد کرد و در اعتقادات خود پا برجاست.» این روزنامه در همین صفحه مصاحبه بختیار با بی بی سی را نیز پوشش می دهد: « مصاحبه بی بی سی با نخست وزیر ... بختیار: رای ملت است که قاطع خواهد بود».
اما در ایران آن روز اتفاقات دیگری نیز می افتد. در اولین اظهار نظر پس از ورود امام، صادق قطب زاده که همراه ایشان به کشور بازگشته است می گوید: «رفراندوم به زودی برگزار خواهد شد و اعتصابات تا پیروزی کامل ادامه دارد». کیهان در صفحه 6 خود به نقل از روزنامه لوموند فرانسه می آورد: «حسن نزیه رئیس کانون وکلا در مصاحبه با لوموند مطرح کرد: نحوه تهیه قانون اساسی جمهوری اسلامی ... اصول مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر در این قانون منعکس می شود ... آزادی عقیده و بیان و تشکیل اجتماعات و احزاب تضمین خواهد شد ... امام خمینی با رفتار بعضی از طرفداران متعصب خود که با آزادی های فردی مخالفند، موافق نیستند.» اطلاعات در صفحه 6 مصاحبه آیت الله شریعتمداری با نمایندگان خبرگزاری رویترز و صدای آمریکا را بازتاب می دهد: «زن در اسلام، صاحب مقام شایسته ای است ... اقلیت های مذهبی مورد احترام کلیه مسلمانها هستند ... من موضع خود را هرگز تغییر نداده ام ... مراجع تقلید در دولت و حکومت اسلامی مستقیما شرکت نخواهند داشت ... زنها با رقت قلب و لطافت جسمی و روحی که دارند نمی توانند قاضی شوند» و در همین صفحه یادداشتی از محمد علی اسلامی ندوشن با عنوان «قانون اساسی، کدام قانون؟» به چاپ می رساند. ندوشن در این مطلب می نویسد: «قانون اساسی هر کشور یک کل تفکیک ناپذیر است، به محض آنکه قسمتی از آن زیر پا نهاده شود، قسمت های دیگر نیز خود به خود از اعتبار می افتد»
در حوادثی که در تهران و شهرستانها به وقوع می پیوندد ساید جالب ترین آنها خبر کیهان در صفحه 2 باشد: «خانه ارتشبد نصیری را آتش زدند» و در خبر دیگری در صفحه آخر می آورد: «استعفای دومین عضو شورای سلطنت ... دکتر علی آبادی ... در روز 24 دی ماه هنگام گشایش دانشگاهها استعفا کرده بود ... دکتر سید جلال تهرانی اولین عضو شورا بود که در پاریس از مقام خود استعفا کرد.» 5 آمریکایی هم در روز 11 بهمن در سقوط هواپیما کشته می شوند. کیهان در این باره می نویسد: «یک فروند هواپیمای C-12 که با هفت سرنشین آمریکایی از هلیکوپترسازی اصفهان عازم تهران بود عصر دیروز در 45 کیلومتری نطنز سقوط کرد و 5 نفر از سرنشینان آن کشته شدند.» و از تظاهرات روز قبل تهران هم خبر می دهد: «تظاهرات دیروز 2 شهید و 8 مجروح داشت.». در کرمان نیز رئیس شهربانی این شهر ترور می شود.
روزنامه کیهان در روز 12 بهمن به شاه و حرکات او و اطرافیانش نیز توجه نشان می دهد و به نقل از گزارش یک هفته نامه لبنانی می نویسد: «شاه برای کودتا از مصر و مراکش کمک خواست ... شاه گفت یگانه راه رسیدن به هدف، کودتای نظامی است که باید از سوی واحدهای ارتش ایران که هنوز به شاه وفادار هستند انجام شود». از سوی دیگر این روزنامه به نقل از خبرگزاری فرانسه از افشا شدن نوار سری گفتگوی میان شاه و فرمانده نیروی زمینی خبر می دهد: «نوار سری سخنان شاه را کارشناسان آمریکایی معتبر دانستند ... شبکه تلویزیونی سی بی اس در پخش اخبار دیشب خود اعلام کرد شاه ایران از روسای نظامی خواسته است عمدا جنگی داخلی برانگیزند و به سود وی کنترل اوضاع را به دست گیرند ... سی بی اس منبع خبر خود را نواری ذکر کرده است که سری از گفتگویی میان شاه و فرمانده نیروی زمینی، اندکی قبل از آنکه شاه ایران را ترک کند ضبط شده است.»
در روزنامه های 12 بهمن 1357 «عکس»ها نقش بسیار موثری را ایفا می نمایند. روزنامه کیهان که یک صفحه کامل را به مراسم استقبال از امام اختصاص داده است. اطلاعات هم در صفحه 2 خود ضمن چاپ تصویری از خانه امام در قم می نویسد: «دفتر امام به همان صورت 15 سال پیش ... اینجا دفتر کار و اقامتگاه امام در 15 سال پیش در قم است که هنوز به همان وضعیت باقی مانده و اینک گاه برادر امام، حجت الاسلام پسندیده از آن استفاده می کند». این روزنامه در کنتار این عکس گزارشی هم از محل اسکان امام در تهران می نویسد: «خانه امام در تهران ... عین الدوله در آغاز برپایی قیام ملت ایران برای به دست آوردن مشروطیت، آزادی خواهان را به گلوله بست. امروز امام خمینی رهبر مبارزات مردم علیه نظام دیکتاتوری در خانه ای اقامت خواهند کرد، که در خیابانی به نام عین الدوله (ایران) است ... به نوشته یکی از خبرنگاران خانه امام در تاریخ ایران نقش باستیل را بعد از آنکه به دست انقلابیون افتاد دارد.» نکته جالبی که در عکس های این روز وجود دارد عکسی است که کیهان در صفحه اول خود از چهره امام بر روی پلکان هواپیما چاپ می نماید و در آن چهره سید احمد خمینی فرزند بزرگوار ایشان و خلبان پرواز انقلاب نیز مشاهده می شود. کیهان در توضیح این عکس می آورد: « در کنار سیمای روحانی امام، مهماندار فرانسوی و یک روحانی به چشم می آید»!
و بالاخره بازخوانی روزی که تاریخ مانند آن را کمتر به خود دیده است را با شعری از « ه.ا.سایه» به پایان می بریم. شعری که کیهان در صفحه اول خود چاپ می نماید:
«شاید این
در بگشایید
شمع بیارید
عود بسوزید
پرده به یک سو زنید از رخ مهتاب
شاید این از غبار راه رسیده
آن سفری همنشین گمشده باشد»... |